Eén woord, veel vormen: een reader die het verband onthoudt

Je kent het woord. Ken je deze vorm ook?

Je herkent het Duitse werkwoord gehen: ‘gaan’. Dan kom je geht tegen, of het minder vertrouwde ging. Ze horen bij hetzelfde woord, maar één vorm herkennen betekent niet dat de andere je vanzelf makkelijk afgaan.

Dat hoort bij het leren van een taal. Een handige leespartner zou dat verband moeten onthouden, zonder ervan uit te gaan dat je elke vorm al beheerst.

Satzlang houdt beide bij: het onderliggende woord en de afzonderlijke vormen die je hebt gelezen. De markeringen maken die leesgeschiedenis zichtbaar, zodat je minder tijd kwijt bent aan het beheren van woordenschat en meer tijd hebt om zinnen te begrijpen.

Het woord achter de spelling

Een woordenboek groepeert de vormen van een woord meestal onder een basisvorm, ook wel een lemma genoemd. De Duitse vormen gehe, geht en ging zijn allemaal terug te voeren op gehen. Zo zijn ook Buch en Bücher vormen van hetzelfde zelfstandig naamwoord: ‘boek’ en ‘boeken’.

Satzlang legt die verbanden ook. Je ervaring met één vorm wordt een nuttige aanwijzing wanneer er een andere verschijnt. Een verandering in tijd, getal of naamval maakt van een vertrouwd woord niet automatisch een volledig nieuw woord om te leren.

Ook de woordsoort doet ertoe. Een zelfstandig naamwoord en een werkwoord worden apart bijgehouden, zelfs als ze toevallig dezelfde spelling hebben. Het doel is om verschillende vormen van hetzelfde woord met elkaar te verbinden, niet om woorden die niets met elkaar te maken hebben op één hoop te gooien.

Kleur is een aanwijzing, geen oordeel

Zie de markering als de huidige inschatting van Satzlang van hoe vertrouwd je bent met een woord en de vorm die je voor je hebt. Het is een hulpmiddel op basis van wat je hebt gelezen, geen toetsresultaat of gemeten waarschijnlijkheid.

Als je precies die vorm eerder zonder hulp hebt gelezen, kan hij zonder markering verschijnen. Moest je hem opzoeken, dan krijgt hij een sterkere markering. Als je alleen een andere vorm van het woord bent tegengekomen, weerspiegelt de kleurintensiteit die gedeeltelijke vertrouwdheid: het woord is niet helemaal nieuw, maar deze variant verdient misschien nog aandacht.

Als je bijvoorbeeld geht moeiteloos leest, geeft dat Satzlang een reden om ging te verbinden met iets vertrouwds. Het vertelt de reader niet dat je ging al herkent. Als je die vorm opzoekt, onthoudt de app dat je bij precies die vorm hulp nodig had, ook als je later een andere vorm makkelijk leest.

Het verschil is eenvoudig: ‘Ik ben dit woord al tegengekomen’ is niet hetzelfde als ‘Ik herken deze vorm’.

Door te lezen houd je het beeld actueel

Je hoeft geen aparte woordenlijst bij te houden. Lees om de betekenis te begrijpen, vraag om hulp wanneer je die nodig hebt en rond de zin af met je feedback over de moeilijkheid.

Voor het bijhouden van je woordenschat telt de laatste afgeronde keer dat je een woord tegenkwam. Lees je het zonder het op te zoeken en zonder het als onbekend gemarkeerd te laten staan, dan geldt dat als een aanwijzing dat het je vertrouwd is. Zoek je het op — of laat je het als onbekend gemarkeerd staan — dan wordt vastgelegd dat het nog aandacht nodig heeft. Zinnen die je als te moeilijk overslaat, veranderen dat beeld van je woordenschat niet.

Dit is bewust een inschatting. Misschien leid je een woord af uit de context, vergeet je het later weer of heb je moeite met een nieuwe vorm. De reader kan het beeld bijstellen wanneer je het woord weer tegenkomt; ‘bekend’ is geen blijvend bewijs dat je het beheerst.

Je statistiekenpagina volgt hetzelfde principe. Verschillende vormen worden gegroepeerd onder één woordenboekwoord, met aparte vermeldingen voor verschillende woordsoorten. Je ziet je woordenschat groeien zonder elke vervoeging als een gloednieuw woord te tellen. De reader onthoudt nog steeds welke afzonderlijke vormen je makkelijk afgingen en bij welke je hulp nodig had.

Een leespartner die het verband onthoudt

Woorden veranderen van vorm. Je leesgeschiedenis zou dat verband niet mogen verliezen.

Door zowel het basiswoord als de afzonderlijke vormen te onthouden, geeft Satzlang je een bruikbaarder beeld van wat vertrouwd is, wat nieuw is en wat nog een tweede blik verdient. Jij blijft lezen; het beeld ontwikkelt zich met je mee.